ОҚЫРМАН 360°: ИНТЕРАКТИВТІ ОҚЫТУ АРҚЫЛЫ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ МӘТІНДІ ТҮСІНУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ ДАҒДЫЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ
Автор: Джилгельдыева Турсунай Дуйсенбаевна Педагог: бастауыш сынып мұғалімі
Әріптестер, сіздер мынадай жағдайда не істейсіздер ОҚЫРМАН 360°: ИНТЕРАКТИВТІ ОҚЫТУ АРҚЫЛЫ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ МӘТІНДІ ТҮСІНУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ ДАҒДЫЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ
Автор: Джилгельдыева Турсунай Дуйсенбаевна
Педагог: бастауыш сынып мұғалімі
Аннотация
Бұл мақалада бастауыш сынып оқушыларының оқу сауаттылығын арттыру, мәтінді саналы түсіну, негізгі ойды анықтау, ақпаратты талдау және өз пікірін еркін жеткізу дағдыларын қалыптастыру жолдары қарастырылады. Автордың «ОҚЫРМАН 360°» педагогикалық идеясы негізінде интерактивті оқыту әдістерін тиімді пайдалану жолдары ұсынылады. Сонымен қатар оқушылардың мәтінмен жұмыс жасау белсенділігін арттыруға бағытталған тапсырмалар мен әдіс-тәсілдердің маңыздылығы сипатталады.
Тірек сөздер: оқу сауаттылығы, интерактивті оқыту, мәтінмен жұмыс, сыни ойлау, талдау, бастауыш сынып, оқырман мәдениеті.
Кіріспе
Қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – білімді дайын күйінде қабылдайтын емес, ақпаратты өздігінен іздеп, түсініп, талдап, өмірде қолдана алатын тұлға қалыптастыру. Әсіресе бастауыш сынып кезеңінде оқушының оқу сауаттылығын дамыту ерекше маңызға ие.
Оқу сауаттылығы – тек мәтінді дұрыс әрі жылдам оқу емес, оқыған ақпаратты түсіну, негізгі ойды анықтау, сұрақтарға жауап беру, қорытынды жасау және алған білімін күнделікті өмірде қолдана білу қабілеті.
Тәжірибе барысында кейбір оқушылар мәтінді оқығанымен, оның мазмұнын толық түсіндіре алмайтыны, негізгі ақпаратты ажыратуда және өз ойын дәлелдеуде қиындықтарға кездесетіні байқалады. Осы мәселені шешу мақсатында «ОҚЫРМАН 360°» авторлық педагогикалық идеясы ұсынылды.
Негізгі бөлім
«ОҚЫРМАН 360°» – оқушыны мәтінді жай оқушы деңгейінен саналы оқырман, белсенді зерттеуші және өз ойын дәлелдей алатын тұлға деңгейіне жетелеуге бағытталған интерактивті оқыту жүйесі.
Бұл идеяның басты ерекшелігі – оқушының мәтінмен жан-жақты жұмыс жасауына мүмкіндік беру. Оқушы тек оқып қана қоймайды, сұрақ қояды, болжам жасайды, ақпаратты салыстырады, талдайды және өз көзқарасын білдіреді.
Авторлық идеяның негізгі мақсаты – интерактивті әдістер арқылы бастауыш сынып оқушыларының мәтінді түсіну, талдау, салыстыру және шығармашылық ойлау дағдыларын дамыту.
Осы мақсатқа жету үшін төмендегі жұмыс бағыттары басшылыққа алынады:
- Оқуға қызығушылықты ояту.
Оқушылардың мәтінге деген қызығушылығын арттыру үшін суреттер, жұмбақтар, тақырыптық болжамдар және қызықты сұрақтар қолданылады. Мысалы, мәтіннің тақырыбын айтпай, сурет арқылы оның мазмұнын болжау ұсынылады.
- Мәтінді саналы түсіну.
«Кім? Не? Қайда? Қашан? Неліктен?» сұрақтары арқылы оқушылар мәтіндегі негізгі ақпаратты анықтайды. Оқиғаның мазмұнын өз сөзімен жеткізуге үйренеді.
- Ақпаратты талдау және салыстыру.
«Венн диаграммасы», «Ойлан – жұптас – бөліс», «Оқиға желісі» әдістері арқылы кейіпкерлерді салыстырады, оқиғалардың себеп-салдарын анықтайды.
- Өз ойын дәлелдеу.
Оқушылар мәтін бойынша өз пікірін білдіріп, оны мәтіндегі ақпаратпен дәлелдеуге дағдыланады. «Менің ойымша...», «Себебі...», «Мәтінде айтылғандай...» сөйлем құрылымдарын пайдаланады.
- Шығармашылықпен жұмыс жасау.
Мәтінге басқа тақырып қою, оқиғаны жалғастыру, кейіпкерге хат жазу, мәтін бойынша сурет салу және балама аяқталу құрастыру тапсырмалары орындалады.
«ОҚЫРМАН 360°» идеясын жүзеге асырудағы тиімді әдістер
- «Болжап көр!» – мәтін мазмұнын алдын ала болжау.
- «Сұрақтар шеңбері» – мәтін бойынша бір-біріне сұрақ қою.
- «Ой картасы» – негізгі ақпаратты жүйелеу.
- «Дәлелді жауап» – өз пікірін мәтіннен алынған ақпаратпен негіздеу.
- «Жоғалған ақпарат» – мәтіндегі маңызды мәліметтерді табу.
- «Оқиғаны жалғастыр» – шығармашылық және логикалық ойлауды дамыту.
- «QR-тапсырма» – цифрлық ресурстар арқылы мәтін мазмұнын бекіту.
Бұл әдістер оқушының сабаққа белсенді қатысуына, өздігінен ізденуіне және оқу әрекетіне жауапкершілікпен қарауына ықпал етеді.
Педагогикалық тәжірибенің нәтижесі
«ОҚЫРМАН 360°» идеясын жүзеге асыру барысында оқушылардың мәтінмен жұмыс жасау дағдыларын бақылау, тапсырмалар орындату және диагностикалық жұмыстар жүргізу маңызды орын алады.
Нәтижені бағалау кезінде төмендегі көрсеткіштерді басшылыққа алуға болады:
- Мәтінді түсіну және мазмұндау.
- Негізгі ойды анықтау.
- Ақпаратты салыстыру және талдау.
- Сұрақтарға толық жауап беру.
- Өз пікірін дәлелдеп жеткізу.
Осы көрсеткіштер бойынша бастапқы және қорытынды диагностика жүргізіліп, нәтижелер салыстырылады. Бұл мұғалімге оқушының даму динамикасын анықтап, алдағы жұмысты тиімді жоспарлауға мүмкіндік береді.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, бастауыш сыныпта оқу сауаттылығын дамыту – оқушының болашақ білім алуына негіз болатын маңызды үдеріс. Мәтінді түсініп оқу, ақпаратты талдау, өз ойын жеткізу және шешім қабылдау дағдылары жүйелі жұмыс арқылы қалыптасады.
«ОҚЫРМАН 360°» педагогикалық идеясы оқушыны дайын ақпаратты қабылдаушы емес, ізденуші, ойланушы, талдаушы тұлға ретінде қалыптастыруға бағытталған.
Менің педагогикалық ұстанымым: «Оқушы мәтінді оқып қана қоймай, оны түсініп, ой елегінен өткізіп, өмірмен байланыстыра білуі керек».
Өйткені саналы оқырман – білімді ұрпақтың, ал білімді ұрпақ – жарқын болашақтың негізі.
Пайдаланылған әдебиеттер
- Ы. Алтынсарин. Таңдамалы педагогикалық мұралары.
- Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.
- Бастауыш білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.
- Бастауыш сыныптарға арналған «Әдебиеттік оқу» пәнінің оқу бағдарламасы.
- Педагогикалық технологиялар мен оқыту әдістемесіне арналған ғылыми-әдістемелік еңбектер.