Beyim Ustaz
Кіру Тіркелу
Лентаға оралу

Батиха Гайсина

Цифрлық жаңашыл Негізін қалаушы

1 жарияланым · 0 рет сақталды · 0 жазылушы

Сабағыңызда оқушыларға «Өзім байқап көрсем бола ма?» дегізетін не? Қазақ тілі мен әдебиеті сабағында оқушыға «Өзім байқап көрсем бола ма?» дегізетін басты нәрсе — мәтіннің «тірі» тіндей қозғалуы мен сөздің қайшылығын сезіну. Оқушы «дұрыс жауап іздеу» машинасы емес, мәтіндегі шиеленісті шешетін немесе сөйлемнің «түйінін» табатын зерттеуші болғанда ғана бастаманы өз қолына алады. Сабақтағы бір сәт: «Қозы Көрпеш — Баян Сұлу» жырдағы бір сөздің дауы Әдебиет сабағында кейіпкер мінезін талдап отырғанбыз. Тақтаға жырдан алынған үзіндіні жаздым да, өзім: «Мұнда бәрі айқын, Баянның шешімі бірден белгілі сияқты, бірақ бір жері оқырманды тоқтатады» дедім. Содан кейін үзіндідегі бір маңызды сөзді немесе сөз тіркесін жауып қойып, «Осы жерін қалдырып, келесі шумаққа өтейікші» деп бетімді басқа жаққа бұрдым. Үндемей отыратын оқушылардың бірі қолын көтеріп, шыдай алмай: «Апай, тоқтай тұрыңызшы! Ол сөзді алып тастасақ, кейіпкердің уәжі өзгеріп кетеді ғой — өзім басқа сөз қойып, мәтіннің қалай өзгеретінін байқап көрсем бола ма?» — деді. Ынтаны оятқан не еді? Мәтінді «бұзуға» берілген қауіпсіз рұқсат: Қасиетті мәтінге қол тигізуге болмайды деген стереотипті сәл бұзып, «егер бір сөзді ауыстырсақ не болады?» деген ойын ұсындым. Аяқталмаған шиеленіс: Мен қорытындыны айтпай, сөздің әсерін оқушының өзіне сездірдім. Қателіктің бағаланбауы: Егер оқушы сәтсіз сөз тапса да, ол «қате» емес, «мәтінге жараспайтын нұсқа» ретінде талқыланды. Әдіс: «Сөз ауыстыру зертханасы» (Мәтін хирургиясы) Мақсаты: Оқушының сөз талғамын, контекст сезімін және көркемдік әсерді түсіну қабілетін ояту. Қалай қолдандым? «Нүктелік өзгеріс» ұсыныңыз: Көркем мәтіннен немесе сөйлемнен 1–2 кілтті сөзді (эпитет, етістік, модаль сөз немесе жалғау) белгілеп, «Бұл сөз осы жерде тұрғанымен, оны басқа сөзбен алмастырсақ, ойдың реңкі қалай құбылады?» деңіз. «Жауапты жасырыңыз»: Дайын талдауды емес, сөздердің екі-үш баламасын (мысалы, бейтарап, эмоционалды және ескірген/көне сөзді) беріңіз. Үзіліс жасаңыз: Таңдауды бірден тақтада шешпей, «Кім бір сөзді ауыстырып, мәтіннің үнін өзгертіп көргісі келеді?» деп оқушыға бастама беретін сәт қалдырыңыз. 1. Дайын тапсырма: «Бір сөз — үш реңк» (Қазақ тілі мен әдебиеті) Бұл тапсырманы 6–11 сыныптарда поэзия, проза немесе синтаксис/лексика сабақтарында қолдануға болады. Уақыты: 8–10 минут Форматы: Жұптық немесе жеке зертханалық сынақ  Мұғалімнің кіріспесі: «Алдарыңызда шағын үзінді мен үш түрлі сөз нұсқасы жатыр. Бірінші нұсқа — мәтіндегі түпнұсқаға жақын, екіншісі — күшейтілген эмоционалды реңк, үшіншісі — ойды мүлде басқа арнаға бұратын нұсқа. Қай нұсқа мәтіннің "тынысын" өзгертетінін тексеріп көргісі келетіндер бар ма?» Оқушыға берілетін тапсырма құрылымы: Сынақ жүргізу: Белгіленген сөздің орнына берілген 3 сөздің әрқайсысын қойып, үзіндіні іштей немесе сыбырлап оқып шық. Әсерді тіркеу: Қай сөз қойылғанда кейіпкердің көңіл күйі немесе сөйлемнің мағынасы қалай өзгергенін бір сөйлеммен жаз (мысалы: «Сөз өзгергенде, үн жұмсарды / қатайды / иронияға айналды»). Өз нұсқаң: Тізімде жоқ, өзің тапқан бір сөзді қойып көр — ол мәтінге «жараса» ма, әлде «бұза» ма? Неліктен? Бағалау ерекшелігі: Дұрыс сөзді тапқаны үшін емес, сөздің мәтіндегі қызметін байқағаны және өз таңдауын негіздегені үшін қолдау көрсетіледі. МақалаНәтиже берген тәсіл 19 қараша 3 минуттық оқу