Қате жауап - дұрыс ойлауға бастар жол
Әріптестер, сіздер мынадай жағдайда не істейсіздер Химия сабағында оқушы қате жауап берген кезде біз көбіне оның қатесін бірден түзетуге асығамыз. Дұрыс жауапты айтып, келесі тапсырмаға көшеміз. Бірақ бір сәт ойланып көрейікші: оқушы неліктен дәл осындай жауап берді? Оның түсінігінде қандай олқылық бар? Мүмкін, сол қате жауаптың өзі жаңа білімге бастайтын жол шығар? Менің ойымша, химия пәнінде оқушының қатесімен жұмыс істеу – ерекше назар аударуды қажет ететін үдеріс. Себебі химияда әрбір құбылыстың өзіндік себебі, заңдылығы мен түсіндірмесі бар. Оқушы кейде формуланы дұрыс жаза алмағанымен, құбылыстың мәнін түсінуі мүмкін. Ал кейде керісінше, дұрыс жауап бергенімен, оның себебін түсіндіре алмайды. Мысалы, сабақта оқушыларға «Натрий мен хлор әрекеттескенде қандай зат түзіледі және бұл реакция қалай жүреді?» деген сұрақ қойылады. Оқушы: «Екі элемент қосылып, натрий хлоридін түзеді», – деп жауап берді делік. Бұл жауап дұрыс болғанымен, химиялық үдерістің толық мәнін ашпайды. Осындай жағдайда дайын түсіндірмені ұсынудың орнына оқушыға қосымша сұрақтар қоюға болады: ▪️ Натрий атомы электронды неге береді? ▪️ Хлор атомы электронды қабылдағаннан кейін қалай өзгереді? ▪️ Екі ионның арасында қандай байланыс пайда болады? ▪️ Осы реакция нәтижесінде түзілген заттың қасиеті бастапқы элементтердің қасиеттерінен несімен ерекшеленеді? Осы сұрақтар арқылы оқушы реакцияның сыртқы нәтижесін ғана емес, оның ішкі механизмін де түсіне бастайды. Осы бағытта сабақта «Қатені тап, түсіндір, түзет» тәсілін қолдануға болады. 1. Қатені тап. Оқушыларға әдейі қате жазылған реакция теңдеуі немесе ғылыми тұжырым беріледі. Олар қатені анықтайды. 2. Себебін түсіндір. Қатенің неліктен жіберілгенін талдап, өз болжамдарын айтады. 3. Дұрысын ұсын. Химиялық заңдылықтарға сүйене отырып, қатені түзетеді. 4. Дәлелде. Өз жауабын реакция теңдеуі, сызба немесе химиялық түсіндірме арқылы негіздейді. Бұл тәсілді химиялық реакция теңдеулерін құрастыруда, периодтық заңды меңгеруде, тотығу-тотықсыздану реакцияларын талдауда және есептер шығаруда қолдануға болады. Мұндағы басты мақсат – оқушыны қателеспеуге үйрету ғана емес, өз қатесін байқай білуге, оны талдауға және дұрыс шешім табуға дағдыландыру. Мен сабақ барысында бір нәрсені маңызды деп санаймын: кейде оқушының жауабын түзетуден бұрын, оның неге олай ойлағанын түсіну қажет. Өйткені біз тек дұрыс жауапты талап етсек, оқушы дайын білімді қабылдауға үйренеді. Ал оған ойлануға мүмкіндік берсек, өз бетінше қорытынды жасауға талпынады.